Naast het hoofdpand van Extrapool bevindt zich een stukje verderop in de straat Knust, de bijbehorende stencildrukwerkplaats. Althans, geografisch is het benaderbaar in beide richtingen. Dat is afhankelijk van hoe je de straat doorloopt: eerst Extrapool en dan Knust, of eerst Knust en dan Extrapool. Vanuit cultuurhistorisch perspectief was Knust er eerst. Extrapool is namelijk opgericht in 1991, voortkomend uit Knust, dat in de jaren ervoor het specialisme van stencildruk met RISO reeds had verworven.

Knust zelf is weer ontstaan in 1983. Het werd opgericht in het voormalige kraakpand ‘De Westland’ in Nijmegen. In die tijd werd er gewerkt met analoge stencilmachines. Deze werden overgenomen van scholen en bedrijven. Door hierin te specialiseren heeft Knust door de jaren het stencilen tot een niveau weten te brengen waarmee het tot ver over de landsgrenzen over de hele wereld bereik heeft gecreëerd. Hun drukwerk en eigen publicaties wisten zich te onderscheiden door het kleurgebruik en eigenzinnigheid. Geregeld zijn ze op beurzen te vinden in plaatsen als New York, Marseille, Parijs, Amsterdam, Berlijn, Tokio, of elders. Ze evolueerden van analoge naar digitale machines. De zogenaamde Riso. De inkt die daarin gebruikt wordt, is biologisch geproduceerd. Met de specialistische kennis die ze in huis hebben, heeft Knust intussen vele makers en werkplaatsen op weg geholpen en geïnspireerd met toepassingen van deze druktechniek. Vanuit de aangrenzende activiteiten naast de drukkerij was er in de beginjaren ook behoefte aan een toonzaal, een atelier en een muziekstudio. Deze onderdelen hebben toen onderdak gevonden bij Extrapool. Zo is Extrapool ontstaan.

De kern van mensen achter Extrapool en Knust bestaat nog steeds voor een belangrijk deel uit de oprichters zelf en andere mensen die er vanaf het eerste uur bij waren, of in de loop van de tijd zijn blijven hangen. Anderen die er in het beginuur bij waren, zijn nog steeds regelmatig te gast, of op een andere manier verbonden aan Extrapool. Naast deze vaste kern is er een wisselende aanwas van vaak nieuwe kunstenaars, of geïnteresseerden, die dan wel, via de academie, of niet, aansluiten en bijdragen aan de invulling en totstandkoming van de programmeringen. Dit maakt de organisatie dynamisch en veelzijdig.

Om een beeld te geven van een van de meest actuele activiteiten die er plaatsvinden, ben ik er langs gegaan om me te verdiepen in een reeks van evenementen onder de naam Swamp. Deze reeks is vorig jaar, in 2025, van start gegaan. Tijdens een van de bezoeken sprak ik met Anna de Vriend, die (mede)verantwoordelijk is voor de programmering van deze reeks evenementen.

De naam van de serie laat zich uit het Engels naar het Nederlands vertalen tot moeras. De activiteiten bieden daarmee ruimte aan onderwerpen die niet direct aan het oppervlak zichtbaar zijn, maar zich in de diepere lagen bevinden. Door middel van exposities, videovertoningen, lezingen en performances wordt er vorm gegeven om deze onderwerpen aan het oppervlak te brengen en zo te tonen aan het publiek, of juist het publiek erin mee te laten zuigen en laten onderdompelen in de materie.

In de serie hebben er op het moment van schrijven al verschillende edities plaatsgevonden. De naam van elke afzonderlijke editie is een verwijzing naar het grensgebied wat in een moeras te vinden is: Waterdicht, Stories from the Dusk, Dagboek Nachtboek en de editie die ik bezocht met de naam Onland, dat een oude benaming is voor moeras. Het verwijst naar land waar niks op te verbouwen valt, een soort tussengebied, niet helemaal land, Onland. Deze editie stond dus in het teken van het moeras zelf.

Bij binnenkomst was er direct een installatie met een midwinterhoorn gehuld en opgehangen in touwen. In deze opvallende installatie openbaart zich een mystiek verhaal van de kunstenaar Dakota Magdalena Mokhammad. Daarin wordt verteld dat de hoorn slechts in decembermaanden gebruikt mag worden en wordt toegepast om te communiceren en om geesten te verjagen. Wanneer deze hoorn buiten deze periode gebruikt wordt, dient het instrument op een nader beschreven traditionele wijze vernietigd te worden. Aan het verhaal met de hoorn is een ontwerp van een Slimtarra-behang, het eigen behangformaat van Extrapool, gekoppeld. Een muur binnen het pand was tijdens deze tentoonstelling volledig gehuld in dit behang.

Het EAT ART-collectief was aanwezig met een installatie waar een algendrank in gebrouwen werd. Deze drank kon gedronken worden in ruil voor een donatie van tijd en verbruikt zuurstof. Tijdens het luisteren naar een essay over levensvormen in water, waaronder dat van algen, kan er in een van de glazen bellen van de installatie geblazen worden. De algen in de installatie zetten deze verbruikte zuurstof om in voedingstoffen waarmee ze zich voortplanten. Aan het eind van het hele brouwproces, dat een aantal glazen bellen, en ook de daarmee gepaard gaande tijd, in beslag neemt, kan de resulterende drank in een glas getapt worden, om het vervolgens op te kunnen drinken.

Van kunstenaar Pedro Matias was een video-installatie beschikbaar. Een korte artistiek gemonteerde documentaire-achtige film werd daarop vertoond waarin een kritische reflectie op hoe samenlevingen en de diverse facetten daarin binnen een relatief klein geografisch oppervlak voor een wisselwerking met elkaar creëren. Het vertelt over zowel een visserscommunity, maar ook het onderwaterleven dat onderhevig is aan de industrie op de tegenoverliggende kade. Zowel op macro- en micro-niveau worden de gevolgen van de wisselwerkingen uit deze diverse gemeenschappen getoond. Dit brengt details aan het oppervlak waar in het alledaagse makkelijk aan voorbij gegaan kan worden.

Verder waren er onder meer performance-samenwerkingen tussen Eva Garibaldi en Matilde Stolfa en een filmvertoning van Moss Berke. Dit alles werd verdeeld over twee weekenden waarin iedere dag binnen die weekenden aandacht schonk aan een specifiek onderdeel van het gehele programma.

Dit evenement laat bij uitstek zien waartoe Extrapool in staat is en waartoe het reikt. Het deed me ook een beetje denken aan een voorgaande serie van enkele jaren geleden onder de naam Cellulose Congres. Hierin toonde programmamaker Herman van de Muijsenberg in samenwerking met plantenwinkel Bless You het onderzoek over hoe planten muziek en geluid creëren. Naast dit soort evenementen zijn er geregeld concerten waarin bijvoorbeeld zelfgemaakte instrumenten een rol spelen, of atonale muziek tot uitdrukking wordt gebracht.

Drukwerk, muziek, film, performance, literatuur, zijn slechts de media waarmee diepgaand onderzoek, of culturele kruisbestuivingen en experimenten, vertoond worden aan het publiek. Dit vindt allemaal plaats binnen de ruimte van Extrapool. Waarvan de naam is ontleend aan het woord extrapoleren, wat direct terug te vinden is in de activiteiten die binnen deze muren plaatsvinden.